Fare olayları yalnızca “fare olayı ya da manipülasyonu” ile gerçekleşmez, aynı zamanda dokunmatik cihazlara da uyumlu hale getirmek için bu cihazlarda taklit edilir.

Bu bölümde fare olayları ve özellikleri hakkında daha fazla ayrıntıya gireceğiz.

Fare olay türleri

Fare olaylarını “basit” ve “karmaşık” olarak iki kategoriye ayırabiliriz.

Basit fare olayları

En çok kullanılan basit olaylar şunlardır:

mousedown/mouseup

Fare ile bir öğenin üzerine tıklanır / bırakılır.

mouseover/mouseout

Fare ile bir öğenin üzerine gelinir / uzaklaşılır.

mousemove

Bir öğenin üzerine yapılan her fare bu olayı tetikler.

…Başka olay türleri de var, bunları daha sonra ele alacağız.

Karmaşık fare olayları

click

Farenin sol tuÅŸuna basıldığında, aynı öğe üzerinde mousedown ve ardından mouseup olayının gerçekleÅŸmesi ile tetiklenir.

contextmenu

Farenin saÄŸ tuÅŸuna basıldığında, mousedown olayı gerçekleÅŸirse tetiklenir.

dblclick

Bir ögenin üzerine çift tıklandıktan sonra tetiklenir.

Karmaşık olaylar basit olayların birleşimi, bu yüzden teoride onlarsız da işlerimizi görebiliriz. Ama karmaşık olayların var olmaları iyi çünkü kullanışlılar.

Olay sırası

Bir eylem birden fazla fare olayı tetikleyebilir.

ÖrneÄŸin, bir tıklama, düğmeye basıldığında önce mousedown olayını, ardından mouseup olayını ve fare butonu bırakıldığında click olayını tetikler.

Tek bir eylemin birden çok fare olayı baÅŸlattığı durumlarda, bunların sırası sabittir. Ä°ÅŸleyiciler her zaman ÅŸu sıraya göre çağırılır: mousedown → mouseup → click. Olaylar aynı sırayla iÅŸlenir: önce onclick çalışır sonra onmouseup.

Gerçekleşen eylemleri görmek için aşağıdaki butonu tıkla. Çift tıklamayı da dene.

Aşağıdaki test standında, tüm fare olayları kaydedilir ve aralarında 1 saniyeden fazla gecikme varsa, yatay bir cetvel ile ayrılırlar.

Ayrıca, fare butonuna tıklandığında algılanmasını sağlayan “which” özelliğini görebilirsiniz.

Tıklamayla ilgili bütün olaylar `button` özelliğine sahiptir ve bu da olayın tam olarak hangi fare butonu ile çalıştığını bulmamızı sağlar.

`click` ve `contextmenu` olayları için kullanılamaz çünkü `click` sadece sol tıklamada, `contextmenu` sadece sağ tıklamada gerçekleşir.

Ancak `mousedown` ve `mouseup` olaylarını takip etmek istersek, o zaman `button` özelliğine ihtiyacımız olur, çünkü bu olaylar herhangi bir fare butonu ile gerçekleşebilir, bu yüzden  `button` "right-mousedown" (sağ- tıklama) ile "left-mousedown" (sol-tıklama) olayını ayırt etmemizi sağlar.

Üç olası değer vardır:

| Button State | event.button |
| Sol tuşa tıklama | 0 |
| Orta tuşa tıklama | 1 |
| Sağ tuşa tıklama | 2 |
| X1 tuşa tıklama (geri tuşu) | 3 |
| X2 tuşa tıklama (ileri tuşu) | 4 |

Çoğu fare aygıtında yalnızca sol ve sağ düğmeler bulunur, bu nedenle olası değerler 0 veya 2'dir. Dokunmatik aygıtlar da üzerlerine bir kez dokunduğunda benzer olaylar oluşturur.

Ayrıca, o anda basılan tüm düğmelere düğme başına bir bit olmak üzere tamsayı olarak sahip olan `event.buttons` özelliği vardır. Uygulamada bu özellik çok nadiren kullanılır, ihtiyacınız olursa [MDN](https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/api/MouseEvent/buttons)'de ayrıntıları bulabilirsiniz.

## Zamanı geçmiş which butonu

Eski kodlar, olası değerlerle buton elde etmenin eski bir yolu olan event.which özelliğini kullanabilir:

- `event.which == 1` -- sol tuşa tıklama
- `event.which == 2` - orta tuşa tıklama
- `event.which == 3` - sağ tuşa tıklama

**Şu an itibariyle artık kullanımdan kaldırılan event.which olayını artık kullanmamalıyız.**

## DeÄŸiÅŸtiriciler: shift, alt, ctrl and meta

Tüm fare olayları, basılan değiştirici tuşlarla ilgili bilgileri içerir.

Özellikler (properties):

- `shiftKey`
- `altKey`
- `ctrlKey`
- `metaKey` (`key:Cmd` Mac için)

Örneğin, aşağıdaki düğme yalnızca `Alt+Shift`+fare tıklaması ile beraber çalışır:

```html autorun height=60
<button id="button">Alt+Shift+Click tıkla!</button>

<script>
  button.onclick = function(event) {
    if (event.altKey && event.shiftKey) {
      alert('Hooray!');
    }
  };
</script>

Koordinatlar: clientX/Y, pageX/Y

Tüm fare olaylarının iki farklı türde koordinatları vardır:

1. Pencereye baÄŸlı koordinatlar (Window-relative): clientX ve clientY.
2. Belgeye baÄŸlı koordinatlar (Document-relative): pageX ve pageY.

Kısaca, belgeye bağlı koordinatlar pageX / Y, belgenin en sol üst köşesinden sayılır ve sayfa kaydırıldığında da değişmez, clientX / Y ise geçerli pencerenin (window) sol üst köşesinden sayılır. Sayfa kaydırıldığında değişirler.

ÖrneÄŸin, 500x500 boyutunda bir penceremiz varsa ve fare en sol üst köşedeyse, o zaman clientX ve clientY 0 olur. Fare tam ortadaysa, o zaman belgenin neresinde olursa olsun clientX ve clientY 250 olur. position:fixed ile benzer ÅŸekilde çalışır.

clientX/clientY deÄŸerlerini görmek için fare ile üzerinden geç. (“iframe” içinde yapıldı, bu nedenle koordinatlar bu “iframe” e göredir):

<input onmousemove="this.value=event.clientX+':'+event.clientY" value="Mouse over me">

Belgeye bağlı koordinatlar, pencereden değil, belgenin sol üst köşesinden sayılır. “PageX”, “pageY” koordinatları, belge düzeyinde “position: absolute” ile benzerdir.

Bunlar arasındaki farkı burada daha detaylı olarak işledik Coordinates.

mousedown olayında metin seçimini önleme

Fare tıklamalarının rahatsız edici olabilecek bir yan etkisi vardır. Çift tıklama metni seçer.

Bütün tıklama olaylarını kendimiz kontrole almak istiyorsak, “ekstra” olarak metin seçimi iyi olmayabilir.

Örneğin, aşağıdaki metne çift tıklamak, işleyicimize ek olarak bir tıkladığımız kelimeyi seçer:

<b ondblclick="alert('dblclick')">Bana çift tıkla</b>

Seçimi durdurmanın bir CSS yolu vardır: user-select özelliÄŸini buradan inceleyebilirsiniz. CSS UI Draft.

Çoğu tarayıcı bunu destekler:

<style>
  b {
    -webkit-user-select: none;
    -moz-user-select: none;
    -ms-user-select: none;
    user-select: none;
  }
</style>

Önce...
<b ondblclick="alert('Test')">
  Seçilemez
</b>
...Sonra

Şimdi “Seçilemez” üzerine çift tıklarsanız, seçilmez. Çalışıyor gibi görünüyor.

…Ancak potansiyel bir sorun var! Metin gerçekten seçilemez hale geldi. Kullanıcı seçimi “Önce” den başlatıp “Sonra” ile bitirse bile, seçim “Seçilemeyen” kısmı atlar. Metnimizi gerçekten seçilemez hale getirmek istiyor muyuz?

Çoğu zaman bunu istemeyiz. Bir kullanıcının metni seçmek, kopyalamak veya diğer ihtiyaçları için geçerli nedenleri olabilir. Bunu yapmalarına izin vermezsek bu rahatsız edici olabilir. Yani bu çözüm o kadar iyi değil.

İstediğimiz sadece çift tıklamayla seçimi engellemek, hepsi bu.

Metin seçimi mousedown olayıyla beraber gerçekleÅŸen bir tarayıcı iÅŸlemi. Bu yüzden alternatif yöntem mousedown olayını engellemek, ÅŸu ÅŸekilde:

Önce...
<b ondblclick="alert('Click!')" onmousedown="return false">
  Çift tıkla
</b>
...Sonra

Artık kalın yazı tipiyle yazılmış öğe çift tıklamayla seçilmiyor.

İçindeki metin hala seçilebilir. Ancak, seçim metnin kendisinde değil, ondan önce veya sonra başlamalıdır. Yine de genellikle bu sorun olmaz ve en iyi çözüm alternatifidir.

Önce...
<b ondblclick="getSelection().removeAllRanges()">
  Çift tıkla!
</b>
...Sonra

<div oncopy="alert('Copying forbidden!');return false">
  Sevgili kullanıcı,
  Kopyalama bu metin için yasaktır.
  Eğer JS ve HTML biliyorsanız yine de buradaki her şeyi kopyalayabilirsiniz.
</div>

Özet

Fare olayları aşağıdaki özelliklere sahiptir:

• Buton: button.

• DeÄŸiÅŸtirici tuÅŸlar (basıldığında true deÄŸerini verir): altKey, ctrlKey, shiftKey and metaKey (Mac).

  • Ctrl ile iÅŸlem yapacaksanız, Mac kullanıcılarını unutmayın, Mac kullanıcıları Cmd kullanırlar bu sebeple if (e.metaKey || e.ctrlKey) ile bunu kontrol etmeniz gerekir.

• Pencereye baÄŸlı koordinatlar : clientX/clientY.

• Belgeye baÄŸlı koordinatlar : pageX/pageY.

Ayrıca, tıklamaların istenmeyen bir yan etkisi olarak metin seçimiyle uğraşmak da önemlidir.

Bunu yapmanın birkaç yolu vardır, örneğin:

1. CSS methodu user-select:none tamamıyla metin seçimini engeller.
2. Ondan sonra gelecek metin seçimini iptal eder; getSelection().removeAllRanges().
3. Fare mousedown olayını engelleyerek varsayılan metin seçimi durumunu engeller (genellikle en iyi çözüm).